درس خواندن را میتوان به سفری هیجان انگیز در سرزمین دانش تشبیه کرد. در این سفر، تکنیکهای خلاقانه مانند چراغهایی هستند که مسیر را روشن میکنند تا کیفیت درس خواندن افزایش یابد. درحقیقت، بهترین روش درس خواندن مترادف با استفاده درست از زمان، داشتن محیط مناسب و به کاربردن تکنیکهای کاربردی است. اگر هر سه این موارد را به اجرا بگذارید، احتمال موفقیت شما در امتحانات نهایی و کنکور بالا میرود. در این بررسی از وبسایت «آکادمی همای» به طور کامل در مورد بهترین روش درس خواندن صحبت میکنیم.
آنچه در ادامه میخوانید
تکنیک اول: اکتیو ریکال (Active Recall)
یادآوری فعال یا اکتیو ریکال یک تکنیک یادگیری قدرتمند است که شامل بازیابی فعال اطلاعات از حافظه به جای مرور غیرفعال آن است. به عبارت ساده، این تکنیک به معنای یادآوری اطلاعات از حافظه به جای صرفاً خواندن مجدد یا هایلایت کردن یادداشتهاست. این روش در روانشناسی شناختی ریشه دارد و به طور گسترده به عنوان یکی از موثرترین راهها برای افزایش ماندگاری طولانی مدت اطلاعات در حافظه و افزایش تمرکز در دانش آموزان در نظر گرفته میشود.
نحوه تمرین یادآوری فعال
فرآیند یادآوری فعال نسبتاً ساده است، اما تأثیر آن عمیق است. برای استفاده موثر از این تکنیک، مراحل زیر را دنبال کنید:
کل درس را بخوانید
با خواندن دقیق کل مطالبی که میخواهید یاد بگیرید شروع کنید. این مرحله شما را با محتوا آشنا میکند و اطمینان میدهد که مفاهیم کلیدی را درک میکنید. در این مرحله، در صورت لزوم یادداشتهای کوتاهی بردارید، اما به جای حفظ کردن، روی درک آن تمرکز کنید.
چشمان خود را ببندید و درس را ذهنی بخوانید
پس از خواندن، چشمان خود را ببندید و سعی کنید درس را به صورت ذهنی بخوانید یا توضیح دهید، گویی آن را به شخص دیگری آموزش میدهید. روی یادآوری مفاهیم کلیدی، اصطلاحات و نکات مهم تمرکز کنید. این مرحله مغز شما را به چالش میکشد تا بدون نگاه کردن به متن، اطلاعات را بازیابی کند و تثبیت حافظه را تقویت کند.
تکرار تا تثبیت را انجام دهید
اگر در یادآوری بخشهای خاص مشکل دارید، مطالب را به طور خلاصه مرور کنید و سپس بازگویی ذهنی را تکرار کنید. هدف این است که این فرآیند را تا زمانی ادامه دهید که بتوانید با اطمینان درس را بدون نگاه کردن به یادداشتهای خود توضیح دهید. تکرار نه تنها موثرترین روش تقویت حافظه کوتاه مدت است، بلکه مطالب را در بلند مدت در ذهن تثبیت میکند.
چرا یادآوری فعال موثر است؟
یادآوری فعال از نحوه عملکرد مغز ما برای ذخیره و بازیابی اطلاعات بهره میبرد. حافظه ما از طریق فرآیندهای رمزگذاری، ذخیرهسازی و بازیابی عمل میکند. مرور ساده یادداشتها یا خواندن غیرفعال، قابلیتهای بازیابی مغز ما را به طور قابل توجهی به چالش نمیکشد. در مقابل، یادآوری فعال مغز را مجبور میکند تا به طور فعال به اطلاعات ذخیره شده دسترسی پیدا کند و احتمال حفظ آن را در درازمدت افزایش میدهد.
هنگامی که اطلاعات را با موفقیت به یاد میآورید، مغز شما سیگنال میدهد و اتصالات عصبی مرتبط با موضوع را تقویت میکند. هر بار که اطلاعات را دوباره از حافظه بازیابی میکنید، موضوعات بهتر در حافظه شما تثبیت میشوند. علاوه بر این، یادآوری فعال با توهم شایستگی (حس کاذب اینکه اطلاعات را میدانید) مبارزه میکند و رویکردی واقع بینانهتر دارد.
مثال کاربردی: مطالعه زیستشناسی
تصور کنید که در حال مطالعه یک بخش از درس زیستشناسی در مورد دستگاه گوارش انسان هستید. ابتدا، کل فصل را میخوانید و بر مفاهیم کلیدی مانند مراحل هضم، نقش آنزیمها و آناتومی دستگاه گوارش تمرکز میکنید. پس از خواندن، چشمان خود را میبندید و به صورت ذهنی توضیح میدهید که چگونه غذا از دهان به معده حرکت میکند، چگونه آنزیمها مواد مغذی را تجزیه میکنند و چگونه روده کوچک آنها را جذب میکند.
اگر در به خاطر سپردن آنزیمها یا مراحل خاص مشکل دارید، به طور خلاصه به متن مراجعه میکنید. سپس، دوباره فرآیند یادآوری را امتحان میکنید، این بار دقیقتر! تکرار این کار چند بار به شما کمک میکند تا محتوا را بهتر درک کنید. بعداً، وقتی بعد از یک یا دو روز مطالب را مرور میکنید، بدون نگاه کردن به یادداشتهایتان، دوباره آنها را به خاطر میسپارید. این مثال برای روش مطالعه عربی برای امتحان نهایی نیز قابل استفاده است.
تکنیک دوم: روش فاینمن (Feynman Technique)
تکنیک فاینمن روشی بسیار موثر برای یادگیری عمیق است که به نام ریچارد فاینمن، فیزیکدان برنده جایزه نوبل نامگذاری شده است. فاینمن که به خاطر توانایی استثناییاش در توضیح مفاهیم پیچیده علمی به زبان ساده معروف است، تکنیکی را توسعه داد که از اصل «یادگیری از طریق تدریس» بهره میبرد. ایده اصلی این است که یک موضوع را با تجزیه آن به گونهای که بتوان آن را برای شخص دیگری توضیح داد – ترجیحاً به سادهترین زبان ممکن – به طور کامل درک کنید.
نحوه تمرین تکنیک فاینمن
تکنیک فاینمن شامل چهار مرحله اساسی زیر است:
- کل درس را بخوانید: خواندن یک مبحث از درس خاصی را شروع کنید. چه فصلی از یک کتاب درسی تاریخ باشد، چه یک مفهوم پیچیده ریاضی یا یک نظریه جدید در فیزیک، مطمئن شوید که درک کلی از موضوع دارید. در این مرحله، در صورت لزوم یادداشتهای مختصر بردارید و درک عمیق مطالب را اولویت قرار دهید.
- درس را برای یک شخص خیالی یا واقعی توضیح دهید: پس از درک درس، یک کاغذ سفید بردارید و هر آنچه را که به خاطر میآورید، طوری بنویسید که انگار آن را به کسی آموزش میدهید که هیچ پیشزمینهای در مورد موضوع ندارد. تصور کنید که آن را برای یک دوست، یک کودک یا حتی یک دانشآموز خیالی توضیح میدهید. از زبان ساده، قیاسهای سرراست و استدلال گام به گام برای انتقال مفهوم استفاده کنید. همچنین از اصطلاحات تخصصی خودداری کنید.
- نقاط ضعف را درک کنید و دوباره بخوانید: همانطور که سعی میکنید موضوع را توضیح دهید، ناگزیر با قسمتهایی مواجه خواهید شد که درک شما از آن ناقص است یا توضیح شما مبهم میشود. پس باید دوباره به مطالب اصلی مراجعه کنید. به منابع خود از جمله کتابها، یادداشتها یا مطالب آنلاین برگردید. پرداختن به نقاط ضعف باعث میشود تا مطالب را کامل درک کنید.
- تکرار و سادهسازی را انجام دهید: پس از مشخص شدن بخشهای چالشبرانگیز، دوباره فرآیند مطالعه و توضیح دادن به شخصی دیگر را طی کنید. هر بار، سعی کنید توضیحات خود را حتی سادهتر از قبل کنید. هدف این است که بتوانید مطالب را به روشی ارائه دهید که هر کسی، صرف نظر از سطح دانش خود بتواند آن را درک کند.
چرا تکنیک فاینمن مؤثر است؟
به جای حفظ کردن غیرفعال، نیاز به تعامل فعال با مطالب دارید. هنگام توضیح یک مفهوم برای شخص دیگری، شما مجبور میشوید اطلاعات را در سطح عمیقتری پردازش کنید و ایدههای پیچیده را ساده سازی میکنید تا فرد مقابل آنها را درک کند. این روش با اصول یادگیری فعال همسو است، جایی که آموزش درک مطلب را تقویت میکند.
علاوه بر این، این تکنیک به طور مؤثر با توهم درک (تمایل به اینکه موضوع را فهمیدهاید) مبارزه میکند. با مجبور کردن خود به تجزیه مطالب و بیان واضح آن، مستقیماً با نقاط ضعف خود روبرو میشوید. فرآیند سادهسازی مفاهیم تضمین میکند که شما واقعاً اصول اساسی را درک میکنید، نه اینکه فقط اصطلاحات یا فرمولها را حفظ میکنید.
مثال کاربردی: یادگیری قضیه فیثاغورس
تصور کنید که در حال مطالعه قضیه فیثاغورس در ریاضیات هستید. ابتدا، درس را میخوانید و متوجه میشوید که قضیه میگوید: «در یک مثلث قائمالزاویه، مساحت مربعی که ضلع آن وتر است، برابر با مجموع مربعات دو ضلع دیگر است.» پس از درک فرمول a2+b2=c2، سعی میکنید آن را برای یک دانشآموز خیالی توضیح دهید. شما یک مثلث قائمالزاویه رسم میکنید و توضیح میدهید که چگونه با به توان رساندن هر ضلع و جمع کردن نتایج، مربع وتر به دست میآید.
در طول توضیح، متوجه میشوید که این قضیه را به صورت تئوری یاد گرفتید. شما دوباره به کتاب درسی مراجعه میکنید و یک شکل بصری شامل مربعهایی در هر ضلع را مرور میکنید. پس از تقویت درک خود، به تمرین تدریس خود برمیگردید، این بار معادلهای را حل میکنید. حالا درک کاملی از قضیه دارید و دوباره به یک شخص خیالی آموزشی میدهید. همچنین این مثال برای روش مطالعه روانشناسی یازدهم برای کنکور و امتحان نیز کاربرد دارد.
تکنیک سوم: امتحان از خود (Self-Testing)
خودآزمایی یک استراتژی یادگیری پویا و بسیار مؤثر است که در آن شما به جای مرور منفعلانه مطالب، مباحث را فعالانه یاد میگیرید. این روش ریشه در مفهوم تمرین بازیابی دارد، جایی که یادآوری فعال اطلاعات از حافظه، اتصالات عصبی را تقویت کرده و حفظ طولانی مدت مطالب را بهبود میبخشد. برخلاف تکنیکهای مطالعه غیرفعال، خودآزمایی مستقیماً مکانیسمهای بازیابی مغز را برای به خاطر آوردن اطلاعات درگیر میکند.
بسیاری از دانشآموزان به اشتباه معتقدند که صرفاً خواندن یادداشتها یا هایلایت کردن متن برای حفظ اطلاعات کافی است. با این حال، این روشهای غیرفعال نمیتوانند توانایی مغز را برای یادآوری و بازتولید محتوای آموخته شده به چالش بکشند. از سوی دیگر، امتحان از خود با شبیهسازی شرایط امتحان، فرآیند یادگیری را متحول میکند.
نحوه انجام تکنیک امتحان از خود
مراحل انجام این تکنیک به شرح زیر است:
- دفترچه اختصاصی داشته باشید: یک دفترچه اختصاصی ایجاد کنید که در آن سوالات آزمون را بر اساس مطالبی که مطالعه میکنید بنویسید. به صورت دورهای این سوالات را مرور کنید تا پیشرفت خود را مورد بررسی قرار دهید.
- شرایط امتحان را شبیه سازی کنید: یک آزمون آزمایشی از تستهای سال قبل امتحانات نهایی یا کنکور را پرینت بگیرید. سپس ساعت را روی تایمر بگذارید و در آزمون شرکت کنید.
- با یک دوست همراه شوید: از یکدیگر در مورد موضوعات کلیدی آزمون بگیرید. هم شما از او سوال کنید و هم او از شما، سپس به دنبال پاسخ باشید. این کار به عنوان آزمون دو نفره شناخته میشود و رویکردی جالب و سرگرم کنندهای است.
چرا خودآزمایی مؤثر است؟
یکی از مهمترین جنبههای خودآزمایی، بازخورد فوری است. پس از تلاش برای یادآوری پاسخ یک سوال، بلافاصله پاسخ خود را با منابع معتبر مانند کتابهای درسی، یادداشتها یا و غیره بررسی کنید. بازخورد فوری به شما این امکان را میدهد که خطاها را درجا اصلاح کنید و اطلاعات نادرست دور بریزید. این تکنیک همچنین از اثر تستینگ (Testing Effect) بهره میبرد، یعنی اینکه آزمون گرفتن رویکردی فعالانه برای به خاطر آوردن مباحث درسی است. با امتحان از خود، توانایی مغزتان را برای دسترسی سریع به اطلاعات افزایش میدهید. این موضوع به ویژه در امتحانات نهایی و کنکور اهمیت دوچندانی پیدا میکند.
مثال کاربردی: جدول تناوبی شیمی
تصور کنید که برای امتحان شیمی آماده میشوید و باید جدول تناوبی را به خوبی یاد بگیرید. به جای اینکه صرفاً جدول را بارها و بارها بخوانید، مجموعهای از فلش کارتها را ایجاد کنید که در یک طرف آن یک عنصر و در طرف دیگر آن عدد اتمی، نماد و خواصش قرار دارد. کارتها را بُر بزنید و از خودتان امتحان بگیرید و سعی کنید اطلاعات هر عنصر را بدون نگاه کردن به آن به خاطر بیاورید.
پس از امتحان هر کارت، بلافاصله پاسخ را بررسی کنید و کارتهایی را که اشتباه پاسخ دادهاید را در جایی یادداشت کنید. بعداً، کارتهایی که اشتباه پاسخ دادید را مرور کنید و به تدریج یادآوری خود را بهبود بخشید. این مثال در روش مطالعه فلسفه و منطق رشته انسانی نیز قابل استفاده است.
ترکیب تکنیکها برای حداکثر کارایی
خودآزمایی وقتی با سایر روشهای اثبات شده مانند یادآوری فعال و تکنیک فاینمن ترکیب شود، به طور تصاعدی مؤثرتر میشود. به عنوان مثال:
- از یادآوری فعال برای یادآوری آنچه آموختهاید استفاده کنید.
- از تکنیک فاینمن برای توضیح مفاهیم پیچیده استفاده کنید.
- در نهایت، برای تایید درک خود، از خودتان امتحان بگیرید.
در ادامه به بهترین روش درس خواندن اشاره میکنیم که شامل هر سه تکنیک فوق است:
صبح (یک ساعت):
- یادآوری فعال: یک فصل را بخوانید و نکات کلیدی را بدون نگاه کردن به مطالب، به صورت ذهنی خلاصه کنید.
- امتحان از خود: به سوالات تمرینی مربوط به فصل پاسخ دهید. از فلش کارت استفاده کنید یا از خود امتحان بگیرید.
بعد از ظهر (یک ساعت):
- تکنیک فاینمن: یک موضوع پیچیده از یک درس را انتخاب کنید و یک توضیح ساده از آن بنویسید، گویی آن را به یک مبتدی آموزش میدهید.
- امتحان از خود: از توضیحات فاینمن خود سؤالاتی ایجاد کنید و پس از یک استراحت کوتاه به آنها پاسخ دهید.
عصر (۳۰ دقیقه):
- امتحان از خود: سوالاتی را که قبلاً با آنها مشکل داشتید، مرور کنید و از خودتان دوباره امتحان کنید. سپس نقاط ضعف خود مورد ارزیابی قرار دهید.
نمونهای از یک روز مطالعه موثر
- ۸:۰۰ تا ۹:۰۰ صبح: یک فصل از زیستشناسی در مورد ساختار سلول را بخوانید. چشمان خود را ببندید و بخشهای یک سلول و عملکرد آنها را به صورت ذهنی از بر کنید (یادآوری فعال).
- ۹:۰۰ تا ۹:۳۰ صبح: پنج سوال در مورد ساختار سلول بنویسید و بدون نگاه کردن به متن به آنها پاسخ دهید (امتحان از خود).
- ۲:۰۰ تا ۳:۰۰ بعد از ظهر: فرآیند تنفس سلولی را طوری توضیح دهید که انگار به یک دوست آموزش میدهید (تکنیک فاینمن). جاهای خالی را شناسایی کرده و آنها را مرور کنید.
- ۳:۰۰ تا ۳:۳۰ بعد از ظهر: با سوالاتی در مورد تنفس سلولی، خودتان را بیازمایید. اشتباهات را فوراً اصلاح کنید.
- ۷:۰۰ تا ۷:۳۰ بعد از ظهر: سوالات از دست رفته را دوباره مرور کنید و پاسخهای صحیح را توضیح دهید. یک جلسه مرور کوتاه با استفاده از فلش کارتها برگزار کنید.
پیشنهاد ویژه: دورههای مهارتهای مطالعه در آکادمی همای
با دوره تندخوانی در آکادمی همای، پتانسیل یادگیری کامل خود را آزاد کنید! این دوره شما را قادر میسازد تا سریعتر بخوانید و در عین حال اطلاعات بیشتری را به خاطر بسپارید. همچنین به شما در پیشرفت در تحصیلات، کارهای حرفهای و مطالعه روزمره کمک میکند. دوره های تندخوانی، افزایش تمرکز در مطالعه و تقویت حافظه آکادمی همای مبتنی بر علم روز هستند و توسط متخصصان ارائه میشوند. ابتدا نیازهای شما تجزیه و تحلیل میشوند و سپس تکینکهای مطالعه موثر مطابق با شرایط شما ارائه خواهند شد.
دورههای مهارتهای مطالعه در آکادمی همای برای دانش آموزان در همه مقاطع تحصیلی، دانش آموزان کنکوری، دانشجویان و کسانی مناسب است که به دنبال بهبود کیفیت مطالعه خود هستند. توصیه میکنیم این فرصت را برای تغییر مهارتهای مطالعه خود از دست ندهید. با انتخاب دورههای آموزشی ما، اولین قدم را به سوی یادگیری بردارید!
کلام آخر
بهترین روش درس خواندن، ترکیب تکنیکهای یادگیری فعال با تمرین مداوم و امتحان از خود است. سعی کنید هر بخش درسی را ابتدا عمیق بخوانید. سپس آن بخش را به یک شخص خیالی توضیح دهید و در پایان از خود تست بگیرید. هدف شما نباید خواندن طوطیوار و حفظ کردن صرف باشد، بلکه باید مباحث را عمیقا در ذهن خود ثبت کنید. دوره های آکادمی همای دقیقا بر این رویکرد استوار هستند و به شما کمک میکنند تا مباحث درسی را به درستی درک کنید و به خاطر بیاورید. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد هزینه و شرایط دورهها با تیم کارشناسان ما تماس بگیرید.
