وقتی درس‌ها روی هم جمع شده‌اند، تلاش برای خواندن همه مطالب به‌صورت یک‌جا فقط سردرگمی را بیشتر می‌کند. برای جبران درس‌های انباشته‌شده، ابتدا مباحث را بر اساس اهمیت و فوریت اولویت‌بندی کنید، مطالب بزرگ را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کنید و بخشی از زمان روزانه را به مطالعه جبرانی اختصاص دهید؛ در عین حال درس‌های جاری را رها نکنید تا عقب‌افتادگی جدیدی ایجاد نشود.
آنچه در ادامه می‌خوانید
چرا درس‌ها انباشته می‌شوند؟
درس‌ها زمانی انباشته می‌شوند که مطالعه به تعویق بیفتد و برنامه مشخصی برای مدیریت حجم مطالب وجود نداشته باشد. ضعف در برنامه‌ریزی، حواس‌پرتی و سخت‌بودن بعضی درس‌ها هم می‌تواند این عقب‌افتادگی را بیشتر کند.
- به تعویق انداختن مطالعه
- نداشتن برنامه منظم
- برآورد نادرست زمان مورد نیاز برای درس‌خواندن
- حجم زیاد مطالب
- نداشتن اولویت‌بندی بین درس‌ها
- حواس‌پرتی و استفاده زیاد از موبایل و شبکه‌های اجتماعی
- دشوار یا خسته‌کننده‌بودن بعضی مباحث
- کمال‌گرایی و ترس از اشتباه یا شکست
- پایین‌بودن انگیزه برای مطالعه
- خستگی و کمبود انرژی
- نداشتن عادت و روتین ثابت برای مطالعه
- ضعف در مهارت‌های مطالعه و مدیریت زمان
قبل از شروع مطالعه درس‌های انباشته چه کار کنیم؟
برای دریافت رایگان
آزمون تندخوانی آکادمی همای
اطلاعات خودتون رو ثبت کنید
قبل از اینکه سراغ اولین درس بروید، ابتدا حجم عقب‌افتادگی را مشخص کنید و ببینید کدام مباحث اهمیت و فوریت بیشتری دارند. سپس مطالب را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کنید و بر اساس زمان واقعی که در اختیار دارید، یک برنامه جبرانی قابل‌اجرا بچینید.
- همه درس‌ها و مباحث عقب‌مانده را فهرست کنید.
- حجم هر مبحث و زمان تقریبی مطالعه آن را مشخص کنید.
- درس‌ها را بر اساس اهمیت، فوریت و نزدیک‌بودن امتحان اولویت‌بندی کنید.
- مباحثی را که پیش‌نیاز درس‌های بعدی هستند زودتر مشخص کنید.
- مطالب حجیم را به بخش‌های کوچک و قابل‌اجرا تقسیم کنید.
- زمان‌های آزاد واقعی خود را برای مطالعه جبرانی مشخص کنید.
- برای هر روز چند هدف مشخص و قابل‌دستیابی تعیین کنید.
- زمانی برای درس‌های جاری در برنامه نگه دارید تا عقب‌افتادگی بیشتر نشود.
- برای مرور و حل تمرین همزمان جداگانه در نظر بگیرید.
- برنامه را بیش از حد فشرده نکنید تا امکان اجرای آن وجود داشته باشد.
بیشتر بخوانید: مدت زمان درس خواندن برای سال دوازدهمی‌ها
چگونه برای خواندن درس‌های عقب‌افتاده برنامه‌ریزی کنیم؟
برای جبران درس‌های عقب‌افتاده، اول باید مشخص کنید دقیقاً چه مطالبی باقی مانده و هر کدام چقدر زمان می‌خواهند. سپس بر اساس زمان امتحان، اهمیت مبحث، پیش‌نیازبودن آن برای درس‌های بعدی و زمان واقعی که در اختیار دارید، اولویت تعیین کنید و مطالب را در واحدهای کوچک روزانه قرار دهید.
۱. همه درس‌های عقب‌افتاده را روی کاغذ بیاورید
فهرستی از تمام درس‌ها و مباحثی که نخوانده‌اید تهیه کنید. به‌جای نوشتن عباراتی مثل «جبران ریاضی»، کار را دقیق بنویسید؛ مثلاً «مطالعه مبحث تابع، صفحات ۲۰ تا ۳۵ و حل ۱۰ تمرین». این کار حجم واقعی کار را مشخص می‌کند و باعث می‌شود بدانید دقیقاً از کجا باید شروع کنید.
۲. مباحث را بر اساس اولویت مرتب کنید
برای هر مبحث سه سوال بپرسید: امتحان آن نزدیک است؟ این مبحث اهمیت زیادی دارد؟ برای یادگیری مباحث بعدی به آن نیاز دارم؟ مباحثی که پاسخ مثبت بیشتری دارند باید زودتر وارد برنامه شوند؛ بنابراین لازم نیست درس‌ها را صرفاً به ترتیب فصل یا تاریخ عقب‌افتادن بخوانید.
۳. زمان موردنیاز هر درس را تخمین بزنید
کنار هر مبحث، زمان تقریبی لازم برای مطالعه، تمرین و مرور را بنویسید. اگر فکر می‌کنید یک فصل به سه ساعت زمان نیاز دارد، آن را به چند جلسه تقسیم کنید؛ مثلاً سه جلسه یک‌ساعته. تخمین زمان کمک می‌کند برنامه‌ای بنویسید که با ساعات واقعی روز شما هماهنگ باشد.
۴. زمان‌های ثابت روز را اول مشخص کنید
قبل از چیدن برنامه مطالعه، کلاس، کار، رفت‌وآمد، خواب و سایر تعهدات ثابت را مشخص کنید. سپس فقط زمان‌های باقی‌مانده را برای درس خواندن اختصاص دهید؛ چون برنامه‌ای که بر اساس ساعت‌های ایده‌آل نوشته شود، معمولاً با اولین تغییر روزانه به‌هم می‌ریزد.
۵. درس‌های عقب‌افتاده را به بخش‌های کوچک تقسیم کنید
به‌جای اینکه بنویسید «امروز شیمی بخوانم»، یک هدف مشخص تعیین کنید؛ مثلاً «مطالعه واکنش‌های فصل دوم و حل ۱۵ تست». هر جلسه باید یک خروجی مشخص داشته باشد تا در پایان بدانید چه مقدار از عقب‌افتادگی واقعاً جبران شده است.
۶. هر روز مقدار مشخصی از عقب‌افتادگی را جبران کنید
اگر روزانه سه ساعت برای مطالعه فرصت دارید، همه این زمان را به مطالعه درس‌های عقب‌افتاده اختصاص ندهید. بخشی از زمان را برای درس‌های جاری و بخشی را برای جبران مطالب قبلی بگذارید تا در زمان جبران، مطالب جدید دوباره روی هم جمع نشوند.
۷. برنامه را با جلسه‌های کوتاه و مشخص اجرا کنید
هر جلسه را به یک کار مشخص اختصاص دهید و بعد از یک بازه تمرکز، استراحت کوتاه داشته باشید. برای مثال می‌توانید یک جلسه را به مطالعه یک بخش، جلسه بعد را به حل تمرین و جلسه بعد را به مرور همان مطلب اختصاص دهید. تقسیم کردن کار به واحدهای کوچک، شروع مطالعه و پیگیری پیشرفت را آسان‌تر می‌کند.
۸. هر شب برنامه فردا را بررسی کنید
در پایان روز ببینید کدام بخش‌ها تمام شده‌اند و کدام کارها باقی مانده‌اند. اگر یک مبحث بیشتر از زمان پیش‌بینی‌شده طول کشید، برنامه روز بعد را اصلاح کنید و کارهای کم‌اهمیت‌تر را جابه‌جا کنید؛ لازم نیست تمام برنامه قبلی را از ابتدا بنویسید.
۹. برای عقب‌افتادگی‌های جدید جای خالی بگذارید
تمام ساعات هفته را پر نکنید و مقداری زمان آزاد برای کارهای پیش‌بینی‌نشده یا مباحث دشوارتر باقی بگذارید. این حاشیه زمانی باعث می‌شود با از دست‌دادن یک جلسه، کل برنامه جبرانی به‌هم نریزد.
روش مطالعه درس‌های انباشته بر اساس نوع درس
وقتی چند درس عقب افتاده است، یک روش ثابت برای همه آن‌ها جواب نمی‌دهد. برای جبران سریع‌تر، روش مطالعه را با ماهیت درس هماهنگ کنید؛ درس‌های حفظی بیشتر به بازیابی و مرور، درس‌های مفهومی به توضیح و ارتباط‌دادن مطالب و درس‌های محاسباتی به حل تمرین نیاز دارند.
مطالعه درس‌های حفظی
روش مطالعه دروس حفظی مثل تاریخ، ادبیات، حقوق یا بخش‌های حفظی زیست،به این صورت است که ابتدا مطلب را یک‌بار برای درک کلی بخوانید و سپس کتاب را ببندید و نکات را از حافظه بیان کنید. برای تعریف‌ها، تاریخ‌ها، اصطلاحات و نکات مهم می‌توانید سوال یا فلش‌کارت بسازید و مطالبی را که فراموش کرده‌اید در مرورهای بعدی دوباره بررسی کنید. تکیه صرف بر چندبار خواندن متن، روش مناسبی برای جبران حجم زیادی از مطالب نیست.
مطالعه درس‌های مفهومی
در درس‌هایی مثل زیست، روان‌شناسی، اقتصاد، جامعه‌شناسی یا فلسفه، هدف فقط حفظ کردن متن نیست؛ باید بتوانید مفهوم را با زبان خودتان توضیح دهید. بعد از مطالعه هر بخش، کتاب را ببندید و توضیح دهید موضوع چه چیزی را بیان می‌کند، چه ارتباطی با مباحث قبلی دارد و چه مثالی برای آن وجود دارد. استفاده از نمودار، ارتباط بین مفاهیم و مثال‌های واقعی نیز می‌تواند فهم مطالب پیچیده را آسان‌تر کند.
مطالعه درس‌های محاسباتی
در ریاضی، فیزیک، آمار، حسابداری و درس‌های مشابه، زمان زیادی را صرف روخوانی جزوه نکنید. ابتدا یک مثال حل‌شده را با دقت بررسی کنید و دلیل هر مرحله را بفهمید، سپس کتاب یا جزوه را ببندید و مسئله مشابه را خودتان حل کنید. هرجا اشتباه کردید، فقط پاسخ را نگاه نکنید؛ مشخص کنید در کدام مرحله و به چه دلیل اشتباه کرده‌اید و سپس یک سوال مشابه دیگر حل کنید.
مطالعه درس‌های ترکیبی
بعضی درس‌ها هم بخش حفظی دارند و هم بخش مفهومی یا محاسباتی. در این شرایط، مطالعه را به چند مرحله تقسیم کنید؛ ابتدا مفاهیم و نکات ضروری را یاد بگیرید، سپس آن‌ها را از حافظه بازگو کنید و در پایان سراغ تمرین، تست یا نمونه‌سوال بروید. ترکیب یادآوری فعال، تمرین و مرور فاصله‌دار کمک می‌کند مطالبی که برای جبران آن‌ها زمان زیادی صرف کرده‌اید دوباره فراموش نشوند.
بیشتر بخوانید: بهترین روش درس خواندن در شب امتحان
برنامه نمونه برای جبران درس‌های عقب‌افتاده
برای جبران درس‌های عقب‌افتاده، برنامه را آن‌قدر فشرده نکنید که از همان روزهای اول اجرا نشود. ابتدا درس‌ها را به بخش‌های کوچک تقسیم کنید، مطالب مهم‌تر و فوری‌تر را جلو بیندازید و در کنار زمان جبرانی، برای درس‌های جاری و مرور هم زمان بگذارید.
برنامه نمونه روزانه
اگر روزانه حدود ۶ ساعت زمان مفید برای مطالعه دارید، می‌توانید برنامه را به این شکل تنظیم کنید:
| زمان | فعالیت |
| ۸ تا ۹:۳۰ | مطالعه یک مبحث مهم و عقب‌افتاده |
| ۹:۳۰ تا ۱۰ | استراحت |
| ۱۰ تا ۱۱:۳۰ | حل تمرین یا تست همان مبحث |
| ۱۱:۳۰ تا ۱۴ | ناهار و استراحت |
| ۱۴ تا ۱۵:۳۰ | مطالعه درس جاری |
| ۱۵:۳۰ تا ۱۶ | استراحت |
| ۱۶ تا ۱۷ | جبران یک مبحث کوچک‌تر |
| ۱۷ تا ۱۷:۳۰ | مرور مطالب مطالعه‌شده |
این تقسیم‌بندی فقط یک نمونه است و باید با ساعت کلاس، امتحان، انرژی و زمان واقعی شما تنظیم شود. بهتر است سخت‌ترین یا مهم‌ترین مبحث را در ساعتی قرار دهید که تمرکز بیشتری دارید.
برنامه نمونه هفتگی برای جبران عقب‌افتادگی
اگر چند درس عقب افتاده دارید، همه آن‌ها را همزمان جلو نبرید. برای مثال، می‌توانید در ابتدای هفته دو مبحث مهم‌تر را شروع کنید، در روزهای میانی هفته روی تمرین و تکمیل آن‌ها کار کنید و در پایان هفته مرور و ارزیابی داشته باشید. تقسیم مطالب به بخش‌های کوچک و اختصاص زمان مشخص به هر بخش، مدیریت حجم زیاد درس را آسان‌تر می‌کند.
| روز | برنامه جبرانی |
| شنبه | مبحث اول درس ۱ + تمرین |
| یکشنبه | مبحث دوم درس ۱ + مرور مبحث اول |
| دوشنبه | مبحث اول درس ۲ + تمرین |
| سه‌شنبه | مبحث دوم درس ۲ + مرور درس ۱ |
| چهارشنبه | تکمیل مباحث عقب‌مانده + تست |
| پنجشنبه | مرور مطالب هفته + رفع اشکال |
| جمعه | جبران عقب‌افتادگی باقی‌مانده و برنامه‌ریزی هفته بعد |
اگر فقط چند روز تا امتحان مانده است
در این شرایط، ابتدا مباحثی را مشخص کنید که برای امتحان ضروری‌تر هستند و زمان محدود خود را روی همان‌ها بگذارید. هر مبحث را به سه مرحله مطالعه، تمرین یا تست و مرور تقسیم کنید و از تلاش برای خواندن کامل همه مطالب به یک اندازه خودداری کنید.
یک نکته مهم برای اجرای برنامه
اگر یک روز نتوانستید برنامه را کامل انجام دهید، تمام کارهای انجام‌نشده را به روز بعد منتقل نکنید؛ ابتدا بررسی کنید کدام کارها هنوز ضروری هستند و همان‌ها را دوباره زمان‌بندی کنید. برنامه جبرانی باید عقب‌افتادگی را کم کند، نه اینکه با اضافه کردن حجم غیرواقعی، عقب‌افتادگی جدید ایجاد کند.
کلام آخر
برای خواندن درس‌های انباشته‌شده، لازم نیست همه مطالب را یک‌باره تمام کنید. ابتدا حجم عقب‌افتادگی را مشخص کنید، مباحث مهم و پیش‌نیاز را در اولویت قرار دهید و هر روز بخشی از زمان خود را به جبران اختصاص دهید. مطالعه فعال، حل تمرین و مرور فاصله‌دار نیز کمک می‌کند مطالب را فقط نخوانید، بلکه واقعاً یاد بگیرید و از ایجاد عقب‌افتادگی جدید جلوگیری کنید. برای انتخاب روش مطالعه متناسب با شرایط و نوع درس، با کارشناسان ما تماس بگیرید.
سوالات متداول
چگونه درس‌های عقب‌افتاده را جبران کنیم؟
ابتدا مطالب عقب‌مانده را فهرست و اولویت‌بندی کنید و سپس هر روز بخشی از زمان مطالعه را به جبران آن‌ها اختصاص دهید.
آیا باید درس‌های عقب‌افتاده را از اول بخوانیم؟
خیر، ابتدا میزان تسلط خود را بررسی کنید و فقط مباحثی را که فراموش کرده‌اید یا در آن‌ها ضعف دارید دوباره مطالعه کنید.
اگر چند درس عقب افتاده داشته باشیم، از کدام شروع کنیم؟
درس‌هایی را در اولویت قرار دهید که امتحان آن‌ها نزدیک‌تر است، پیش‌نیاز مباحث بعدی هستند یا ضعف در آن‌ها روند مطالعه را مختل می‌کند.
روزی چند ساعت برای جبران درس‌های عقب‌افتاده درس بخوانیم؟
ساعت ثابتی برای همه وجود ندارد و باید متناسب با زمان آزاد، درس‌های جاری و توان مطالعه خود، سهم مشخصی برای جبران تعیین کنید.
اگر از برنامه مطالعه عقب افتادیم، چه کار کنیم؟
همه کارهای عقب‌مانده را به روز بعد منتقل نکنید و بخشی از زمان‌های جبرانی هفته را برای انجام مهم‌ترین مطالب باقی‌مانده اختصاص دهید
